Đình làng La Giang-
Nơi lưu dấu ấn những giá trị lịch sử văn hóa, trường tồn
Đình làng là hình ảnh thân quen, gắn bó với tâm hồn của người dân Việt, là nơi chứng kiến những sinh hoạt, lề thói và mọi đổi thay trong đời sống xã hội của làng quê Việt Nam qua bao thế kỷ. Đình được xem là một đại diện cho kiến trúc gắn với văn hóa truyên thống lâu đời của người Việt. Trải qua những thăng trầm của lịch sử, đình làng tồn tại và đồng hàng, mang một giá trị văn hóa có ý nghĩa trong đời sống của người Việt Nam. Tại xã Chí Minh, thành phố Hải Phòng, Đình làng La Giang( xưa gọi là Làng Thàng) không chỉ là nơi thờ các vị thần thành hoàng( Nhân thần) và 7 cụ cao niên đại diện cho 7 dòng họ thời thiên cổ linh thiêng mà còn là nơi gắn kết cộng đồng dân cư.
Được xây dựng từ đầu thế kỷ 19 thời vua Gia Long. Đình làng La Giang tọa lạc trên khu đất trung tâm làng, có khuôn viên rộng 5 sào Bắc Bộ. Đình gồm 5 gian rộng trên 200 m2 ,vật liệu xây dựng là gỗ lim, gạch nung ngói mũi , vôi cát, mật mía, giấy bản, 8 cây cột cái cao trên 4m, trung tâm cột có đường kính 45 phân, câu đầu, cốn chồng, kẻ bẩy đều trạm khắc hình long, ly, quy, phượng hết sức tinh xảo. Hai gian bên là 02 sàn đình, mỗi sàn rộng trên 40 m2 , nơi tổ chức hát tuồng, chèo, ca trù mỗi khi làng mở hội. Ngưỡng cửa là ngưỡng chồng soi chỉ cao 0,5m, 3 gian giữa là cánh cửa đức bàn. Trước cửa 2 bên vọng cung là 2 phỗng đá tay bị trói 2 khủy, 2 cánh tay ôm bình hương bằng đá quỳ trước thành hoàng, ngay gần chân 2 cây cột cái giữa. Đó là 2 tướng giặc chiếm thành mà nhân dân ta bắt được khi sang xâm chiếm nước ta vào thời nhà Đinh cuối năm Canh Dần 980. Sở dĩ các cụ tạc 2 phỗng đá là để lưu truyền về một chiến tích cho muôn đời sau. Mái đình cong, lớp ngói mũi. Trên nóc đình có trang trí hình lưỡng long chầu nguyệt.
Đối diện với vọng cung, 2 bên là 2 nhà chè, 1 bên thờ 1 vị thiên thần và 1 bên thờ 1 vị viên nhân thần thiên thần là người báo cho vua biết về một “thiên tài quốc bảo”, “thế thượng thánh thần” ở đất hạ La Giang được sắc phong: “Đương cảnh thành hoàng linh thông chi thần” và vị nhân thần, tức Đức Thánh Bé được sắc phong: “Đương cảnh thành hoàng hiển diệu chi thần”. Đức Thánh Bé còn được thờ ở miếu nơi ngài tạm biệt mẹ già và làng xóm đi đánh giặc.
Một bên thờ 7 cụ, người cao tuổi nhất của mỗi dòng họ. Năm 1862 thời vua Tự Đức, giặc đã từ mạn Hải Phòng tràn về chiếm đóng. Bọn chúng đóng quân tại đình làng, bắt 7 cụ đại diện cho 7 dòng họ làm con tin và đưa ra yêu sách phải nộp vàng, bạc, thóc, gạo, trâu, bò, lợn, gà, gái đẹp. Các cụ đồng tâm nhất trí không giao nộp. Chúng chém các cụ trước cửa đình rồi rút đi. Vừa thương xót, vừa kính phục cả làng đều thương khóc. Làng lấy ngày 8/8 âm lịch hàng năm là “ngày giỗ trận” và tế lễ tư ân.
Phía trước đình 2 bên là 2 nhà, 5 gian gọi là 2 giải vũ, cột gỗ, mái lợp ngói mũi, xây tường 3 mặt, không có cửa. Đây là nơi tạo soạn, ăn uống của dân làng, mỗi khi có sự lệ.
Sân đình lát bằng gạch bát tràng, khổ 40 x 30, dày 6 phân, giữa sân có lát bàn cờ tướng. Cứ 3 hàng trên cùng lát viên đá khổ 30 x 30, khoan lỗ để cắm cờ, sân trong rộng 400m2. Cổng đình gồm cổng chính và 2 cổng phụ, sân ngoài cổng rộng trên 100 m2, , trẻ em chỉ được chơi ở sân ngoài.
Để thông báo việc làng, làng La Giang đã bưng 1 quả trống, bề mặt có đường kính 0,9m, cao 1,4m. Khi có việc, tiếng trống sẽ vang lên mạnh mẽ như thúc giục; khi trong làng có việc gấp như có trộm, hỏa hoạn, tiếng trống gấp gáp như bước chân người chạy… Cứ như thế, tiếng trống đã bao đời gắn kết dân làng lại với nhau, bán kính 2 cây số đều nghe thấy tiếng trống làng Thàng, cho nên mới có câu: “Chuông làng Đống trống làng thàng”.
Khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, chúng lợi dụng các Đình, Chùa làm nơi đóng quân và từ đó toả đi càn quét triệt hại xóm làng. Năm 1949 thực hiện đường lối Tiêu thổ kháng chiến của Đảng và Nhà nước, Đình làng La Giang phải phá đi nhằm mục đích không cho giặc chiếm và đóng quân. Sau Cách mạng tháng 8 năm 1945, hai bên sân Đình không còn là nơi làm việc của quan chức địa phương, mà là nơi đặt 2 phòng học. Thầy Nguyễn Mậu Thịnh dạy một lớp. Thầy Nguyễn Trọng Khang dạy một lớp.
Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng 30/04/1975, non sông thu về một mối, các bậc ông cha đến đời con cháu hậu duệ của các dòng họ trong làng cứ trăn trở mãi mà chưa phục dựng lại được ngôi đình.
Sân đình cũng là nơi diễn kịch, múa hát. Bộ đội Thành Đông cũng đã về diễn nhiều buổi. Các cụ trong làng gần 80 tuổi trở lên đều biết trên mái đình có khẩu hiệu kẻ bằng vôi trắng Hồ Chủ Tịch muôn năm, đứng trên đường làng bên kia ao đình nhìn rất rõ. Người kể khẩu hiệu này là ông Nguyễn Trung Xu và ông Bùi Sỹ Thước, 2 cán bộ thông tin tuyên truyền của làng lúc bấy giờ thực hiện. Sàn đình cũng là nơi diễn kịch, múa hát. Bộ đội Thành Đông cũng đã về diễn nhiều buổi. Các cụ trong làng gần 80 tuổi trở lên đều biết trên mái đình có khẩu hiệu kẻ bằng vôi trắng Hồ Chủ Tịch muôn năm, đứng trên đường làng bên kia ao đình nhìn rất rõ. Người kể khẩu hiệu này là ông Nguyễn Trung Xu và ông Bùi Sỹ Thước, 2 cán bộ thông tin tuyên truyền của làng lúc bấy giờ thực hiện. Di tích của đình làng hiện có 1 cột cờ bằng đá. Một số phiến đá lát hè và một phía đá rất to cầu dầm ở ao đình.
Từ cuối năm 2017 đến năm 2019 việc phục dựng lại ngôi đình của cổ của làng, đã hội tụ đủ ba yếu tố: Thiên thời, Địa lợi, Nhân hòa. Thực hiện Nghị quyết của Chi bộ, kế hoạch của lãnh đạo thôn cùng sự đồng ý của Đảng ủy, UBND xã Văn Tố, đồng thời để đáp ứng nguyện vọng của cán bộ, Nhân dân trong thôn và con em quê hương hiện đang công tác và sinh sống trên mọi miền Tổ quốc, ngôi đình cổ của làng được khởi công xây dựng. Ngôi đình là kiến trúc văn hóa tâm linh cổ, là nơi sinh hoạt tín ngưỡng tâm linh cùng với đó góp phần quan trọng để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương, của Dân tộc. với quyết tâm cao của lãnh đạo và Ban chỉ đạo xây dựng đình của thôn được thành lập, cộng với sự đồng tâm nhất trí cao của Nhân dân đã cùng chung tay góp sức, người có của góp của, người có công góp công, tất cả chung chí một lòng, thành tâm công đức, nên những khó khăn lần lượt được tháo gỡ. Công việc thi công xây dựng lại ngôi đình làng đến năm 2019 cơ bản đã hoàn thành được tiến hành đúng tiến độ. Tính đến ngày 21/12/2021, Ban vận động xây dựng đình đã huy động được tổng số tiền gần 2,1 tỷ đồng để xây dựng lại Đình và các công trình phụ trợ khác như tường bao xung quanh, đổ bê tông và nát gạch xung quanh sân giếng làng, Xây dựng đài phun nước, trụ treo kẻng làng(vật chứng trong chiến tranh chống Mỹ cứu nước) để tạo nét phong thuỷ làm cho không gian cảnh quan môi trường và giáo dục lịch sử cho con cháu.
Hiện nay, Đình làng La Giang là địa điểm để người dân trong làng hội họp, tổ chức các buổi sinh hoạt cộng đồng, quyết định các công việc quan trọng của làng. Để rồi từ đó đình làng trở thành một địa điểm không thể thiếu, là sợi dây gắn kết bền chặt mọi người dân trong làng. Trước những thay đổi của cuộc sống, người dân làng La Giang bộn bề với biết bao công việc phải lo toan nhưng đình làng vẫn là nơi để mọi người trở về, sống những phút giây chậm lại để tưởng nhớ về những giá trị truyền thống của dân tộc. Từ bao đời nay vẫn vậy, hàng năm từ ngày mùng ? đến ngày mùng ? cứ tháng 2 (âm lịch) là ngày đình làng La Giang mở hội. Những ngày hội ấy được xem là ngày vui nhất của dân làng khi mọi người cùng hòa chung niềm vui. Về với những ngày hội đình làng, mọi người cùng nhau trở về thắp những nén nhang thơm, dâng lên các vị thần Thành Hoàng Làng và 7 cụ cao niên của 7 dòng họ thời thiên cổ những mâm lễ vật truyền thống. Ban ngày, mọi người đến tế, lễ, tổ chức các trò chơi dân gian, tối đến cùng nhau giao lưu văn nghệ, tổ chức các trò chơi dân gian.
Những ngôi đình cổ ở xã Tân Dân làng La Giang giờ đây đều đã in màu thời gian, nhưng từng mái ngói, từng đường nét chạm trổ đẹp đẽ kia như vẫn đang thầm thì kể câu chuyện xưa tích cũ và dù cho qua bao đời vẫn sẽ là nơi để người con quê hương gửi gắm, cầu mong các đức thánh, thần, các bậc tiền nhân phù hộ cho toàn dân được an lành, nhà nhà hạnh phúc, mùa màng bội thu…Những người con của làng La Giang trên khắp mọi miền của tổ quốc cũng như ở nước ngoài và Qúy khách thập phương tìm về Đình với mong muốn nhận được sự che chở của THÀNH HOÀNG LÀNG - Nhân Thần ĐỨC THÁNH BÉ và 07 CỤ CAO NIÊN CỦA CÁC DÒNG HỌ thời Thiên cổ được thờ vọng trong Đình làng.